Prasa o cmentarzu i otoczeniu

• Dziennik Łódzki / Wiadomości dnia /Bełchatów/ środa, 5. grudnia 2001

"Zabytkowy cmentarz parafii ewangelicko-reformowanej w Zelowie sąsiaduje z ... gnojownikiem. Kury rozgrzebują nekropolię."

Zabudowania gospodarcze stojące w bezpośrednim sąsiedztwie zabytkowego cmentarza (cmentarz ewangelicki w Zelowie) są zaniedbane i nie remontowane, ogrodzenie posesji dziurawe, a drobny inwentarz gospodarski przedostaje się nawet na teren cmentarza – to fragment pisma skierowanego przez zastępcę wojewódzkiego konserwatora zabytków do Powiatowego inspektora nadzoru budowlanego.
- Na jednej z posesji, tuż przy ulicy, w bezpośrednim sąsiedztwie bramy cmentarza znajduje się niezabezpieczony gnojownik – czytamy dalej w piśmie, które powstało po interwencji gospodarza cmentarza, pastora parafii ewangelicko-reformowanej Mirosława Jelinka.
Był rok 1850, kiedy to carski edykt zakazał grzebania zmarłych na cmentarzach przykościelnych i usytuowanie nekropolii poza terenem zabudowanym. Czescy osadnicy, którzy przybyli w te okolice w 1802 r. musieli się do nakazu – spowodowanego groźbą epidemii – dostosować.
Dziś ewangelicka nekropolia, odrestaurowana, to piękny kawałek najwcześniejszej historii Zelowa. Znajdują się tu groby, między innymi, Jana Duszka, pierwszego wójta Zelowa, profesora Emiliana Klemensa Nowickiego uznanego za ojca polskiej chirurgii i prof. Józefa Jersaka, znanego polarnika, budowniczego stacji polarnej Arctowskiego. Wszystkie są w rejestrze zabytków.
Powiatowy inspektor sanitarny stwierdził – po przeprowadzeniu kontroli – że stan zabudowań przy Cmentarnej nie budzi zastrzeżeń, zaś ocena ich stanu technicznego nie leży w jego gestii. Nadmienia także, iż prawo nakazuje, by cmentarze były lokalizowane w sposób wykluczający możliwość wywierania szkodliwego wpływu na otoczenie, co zelowianie uczynili w roku ...1850 r.
Otoczenie cmentarza do atrakcyjnych nie należy, co potwierdzają wszyscy odwiedzających nekropolię. Brak parkingu, choć w 1994 r. proponowano jego utworzenie w miejscu rozpadającej się posesji. Potwierdza to stosowny dokument. Gmina jednak, po śmierci właścicielki, skomunalizowała posesję i sprzedała nowemu właścicielowi. (OR)